MARIANNA CHMIEL
NADWIEPRZAŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Wśród różnych form ochrony przyrody w Polsce w latach 80-tych powstały parki krajobrazowe. Idea ochrony krajobrazu ma swój początek w latach 60-tych, a została urzeczywistniona zapisem w ustawie o ochronie przyrody w dniu 19 października 1991 roku. W założeniu utworzenie parku krajobrazowego ma chronić lokalne środowisko, wpływać na proekologiczne ukierunkowanie działalności gospodarczej, służyć turystyce oraz dowartościować kulturowo obszary objęte ochroną.
Nadwieprzański Park Krajobrazowy utworzono dla atrakcyjnej przyrodniczo i krajobrazowo doliny środkowego biegu rzeki Wieprz. Najcenniejsze przyrodniczo są starorzecza, łęgi, torfowiska niskie oraz murawy kserotermiczne rozwijające się na stromych nasłonecznionych zboczach.
Park ma powierzchnię 4432 ha, a jego otulina jest trzykrotnie większa. Najwyższy odsetek powierzchni zajmują lasy - 41,7%, a następnie grunty orne - 28,5%, łąki i pastwiska zajmują ok.28%, wody4%. Na obszar parku rzeka Wieprz wkracza na 125 kilometrze swojego biegu niosąc wody z Roztocza i Wyżyny Lubelskiej. W pobliżu Łańcuchowa rzeka wchodzi w tzw. przełom łęczyński. Długość parku wynosi ok. 25 km, a szerokość jest zmienna i waha się od 250 m. Do 3 km.
W obrębie parku znajduje się 12 wsi położonych po obydwu stronach Wieprza. Centrum Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego stanowi wieś Łańcuchów. Walory krajobrazowe podnosi istnienie zabytków kulturowych. Najlepiej zachowały się dwory w Łańcuchowie i na Podzamczu w Łęcznej. Znajdują się one w otoczeniu dobrze utrzymanych parków, pięknie położonych na zboczu doliny Wieprza. Do zabytków położonych na terenie parku należą zespoły budowli kościelnych w Kijanach i Łańcuchowie. Wyjątkową pozycję w spuściźnie kulturowej parku zajmuje Łęczna i Łańcuchów posiadające długą i ciekawą historię. Dużo obiektów zabytkowych znajduje się w strefie otuliny. Niemal każda wieś nad Wieprzem posiada zachowane z dawnych czasów zabytki kultury sakralnej i świeckiej. Są to zespoły pałacowe lub dworskie, zabudowania folwarczne, stare chałupy i budynki gospodarcze, kościoły , dzwonnice, kapliczki i krzyże przydrożne. Ozdobą tego terenu są w różnym stopniu zachowane pomniki przyrody oraz grupy drzew otaczające kościoły.
Nadwieprzański park Krajobrazowy wraz z otuliną stanowi stosunkowo niewielki obszar jednolity pod względem klimatycznym. Występuje tu przewaga dni pogodnych, zwłaszcza w okresie letnim i jesiennym. Dłużej niż w zachodniej Polsce panuje tu "złota jesień". Roczne sumy opadów są mniejsze niż średnia krajowa. Dokładna charakterystykę klimatu lokalnego uniemożliwia brak jakiejkolwiek stacji meteorologicznej na tym terenie. Na obszarze parku i jego otuliny dominuje działalność rolnicza. Przewaga gleb dobrych i bardzo dobrych zaliczanych do wysokich klas bonitacyjnych sprzyja tej dziedzinie gospodarki. W dolinie Wieprza przeważają mady - 44% gruntów użytkowanych rolniczo.
FLORA NADWIEPRZAŃSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO
Obszar Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem szaty roślinnej. Jej zmienność i różnorodność odzwierciedlają zróżnicowanie warunków siedliskowych. Dominującym ekosystemem na terenie parku jest las.
Można wśród nich wyróżnić następujące typy:
Lasy siedlisk mokrych i wilgotnych, występują w dolinie Wieprza w okolicach Ciechanek Krzesimowskich i Łańcuchowa. Na uwagę zasługuje las łęgowy, charakterystyczny dla terenów podmokłych położonych nad rzekami. W lesie tego typu występuje wyraźna piętrowość: runo, podszyt i wysokie drzewa. W runie leśnym występuje pokrzywa zwyczajna, jasnota biała, jaskier kosmaty, podagrycznik, ziarnopłon, bluszczyk kurdybanek, kulik zwisły, jeżyna popielica, trawy, siewki drzew i krzewów. Podszyt reprezentowany jest głównie przez kruszynę, bez czarny, trzmielinę, czeremchę oraz kalina koralowa i porzeczka czarna ( gatunki chronione). W zaroślach nadrzecznych bujnie rozwija się chmiel, typowa roślina owijająca się pięknie wokół drzew. Piętro drzew wysokich to olszyna czarna, sosna zwyczajna, wierzba, brzoza, jesion. Oprócz lasów łęgowych występują lasy mieszane i bór świeży tylko w okolicach wsi Ostrówek i Ciechanki Łańcuchowskie.
Znaczną powierzchnię parku zajmują łąki i pastwiska. Występują one przede wszystkim w dolinie Wieprza. Na łąkach dominują wieloletnie gatunki traw: tymotka łąkowa, wyczyniec łąkowy, krupkówka pospolita, rajgus wyniosły i wiechlina łąkowa. Wśród traw na łąkach wystepuje wiele roślin zielonych takich jak: rzeżucha łąkowa, firletka poszarpana, przytulia żółta, ostrożeń łąkowy, złocień właściwy, kozłek lekarski, rdest wężownik, krwiściąg lekarski, bodziszek łąkowy, jaskier ostry, mniszek lekarski i inne. Rośliny te zakwitają okresowo i pokrywają łąki bujnym kwieciem. Wiele spośród roślin zielonych posiada właściwości lecznicze i używane są w przemyśle farmaceutycznym. W ostatnich latach obserwuje się wyłączanie coraz większych powierzchni łąk i pastwisk z uzytkowania rolniczego. Spowodowane to jest niską opłacalnością hodowli bydła. Rolnicy nie koszą łąk. Zmienia się skład gatunkowy roślin, pojawiły się gatunki roślin zielonych charakterystycznych dla łąk naturalnych. Nieużytkowane rolniczo łąki i pastwiska tworzą naturalną otulinę wokół siedlisk leśnych, Wpływa to bardzo korzystnie na bytowanie zwierząt, gdyż człowiek w mniejszym stopniu zakłóca naturalny rytm ich życia. Pojawiły się gatunki ssaków takie jak bóbr, zwiększyła się populacja saren i dzików, a także spotyka się pojedyncze osobniki łosia. Zwiększyła się też populacja ptaków, które źle znoszą bliskość człowieka (szczególnie w okresie rozmnażania). Niekorzystna sytuacja ekonomiczna w rolnictwie ma bardzo pozytywny wpływ na środowisko naturalne Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego.
Na terenie parku na uwagę zasługują użytki ekologiczne. Są to pozostałości naturalnych ekosystemów mające znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów jak: naturalne zbiorowisko wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, starorzecza, skarpy itp. Na obszarze parku i jego otuliny użytki ekologiczne stanowią bardzo interesujące osobliwości przyrodnicze.
W pobliżu Łańcuchowa znajduje się zasługujące na szczególną uwagę zbiorowisko roślin kserotermicznych w Ciechankach Łańcuchowskich. Występują tu rzadkie w skali kraju gatunki roślin chronionych jak: miłek wiosenny, dzwonek syberyjski, czyściec prosty, szczodrzeniec rozesłany, szałwia łąkowa i inne bardziej pospolite gatunki roślin zielonych.
Suche i nasłonecznione zbocze zasiedla jaszczurka zwinka (najpospolitszy gad). W okolicy Łańcuchowa warto zobaczyć malowniczo położone Uroczysko Młynarzówka. Położone w otoczeniu lasów pola, łąki i pastwiska stwarzają korzystne warunki do rekreacji. Dodatkową atrakcją są leśne oczka wodne porośnięte rzęsą drobną. W obniżeniach terenu w lesie występuje roślinność szuwarowa i kosaciec żółty, turzyca trzcina. Od Uroczyska Młynarzówka niedaleko jest do grobli zwanej Wałem Tureckim z której można obserwować panoramę Doliny Wieprza. Wymieniono tylko niektóre z bardzo licznych ciekawych przyrodniczo obiektów Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego.
FAUNA
W przeciwieństwie do interesujących z przyrodniczego punktu widzenia zespołów florystycznych fauna kręgowców parku i jego otuliny nie wyróżnia się na tle obszarów przyległych. Najbardziej reprezentatywną gromada kręgowców są ptaki takie jak: bocian czarny, skowronek, szpak, czajka, szczygieł, dzięcioł czarny, dzięcioł zielony, gil, jastrząb, kruk, kukułka, puszczyk, sowa uszata, zimorodek, bocian biały, pliszka i wiele innych. Według programu Europejskiej Sieci Ekologicznej- NATURA 2000 dolina Wieprza ma stanowić tzw ostoje ptasie. Spośród ssaków na uwagę zasługują nietoperze: gacek wielkouch, karlik malutki. Spotykane są również inne gatunki ssaków: bóbr, wydra, łasica, wiewiórka, chomik europejski, dzik, sarna i inne. W parku występują liczne gatunki płazów najliczniej reprezentowanych przez żaby ( moczarowa, trawna, śmieszka) oraz kilka gatunków ropuch, które znajdują się pod ochroną prawną. Dla wielu gatunków fauny dolina Wieprza z zakrzaczonymi i porośniętymi trawą zboczami, niedostępnymi dla człowieka stwarza dogodne warunki bytu.
PODSUMOWANIE
Nadwieprzański Park Krajobrazowy jest głównie obszarem rolniczym, niewielki odsetek ludności pracuje poza rolnictwem. Niższa od średniej krajowej jest obsada mieszkańców na 1 km2 i wynosi ok. 48 osób/km2 ( średnia krajowa ok.123 osób/km2). Teren parku i jego otuliny w małym stopniu został przekształcony i zachował swoje naturalne walory przyrodnicze. Jednym z czynników wpływających na piękno krajobrazu Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego jest rzeźba terenu. Krajobraz ten jest częściowo zakłócony przez niewłaściwą zabudowę. Odnosi się to głównie do tzw nowoczesnych budynków coraz częściej stawianych przez ludność wiejską. Według najnowszych probnoz w przyszłości zabudowa będzie objęta większą kontrolą i uzgodniona z architektami przestrzennego zagospodarowania krajobrazu. Nadwieprzański Park Krajobrazowy jest jednym z najciekawszych obszarów ochronnych w województwie lubelskim. Teren parku według wytycznych prawa o ochronie przyrody Unii Europejskiej będzie objęty "dyrektywą ptasią". Jednym z warunków wejścia Polski do Unii Europejskiej jest rozrost powierzchni obszarów chronionych, które mają być powierzchniowo, bliżej położone i połączone korytarzami ekologicznymi.
LITERATURA
1. T. Wilgat - " System obszarów ochronnych województwa lubelskiego"
2. Wydawnictwo UMCS- Lublin - "Nadwieprzański Park Krajobrazowy" tom: I,II i III
3. Opracowanie: Prywatna Agencja - "Parki Krajobrazowe województwa lubelskiego"